Stedelijke ontwikkeling tagged with 'Berlijn'  

 
Het Ruhrgebied is een speeltuin voor kunst- en stadsliefhebbers
25 juni 2013

 

Afgelopen vrijdag bezochten we met de GSRO (Gelderse Studiekring Ruimtelijke Ordening) het Ruhrgebied. Het verbaast me altijd weer opnieuw dat dit gebied voor velen een nog zo onbekend gebied is. Berlijn, ja die stad staat wel op ieders mental map en als je zegt dat je een lang weekend naar Berlijn gaat, klinkt dat eenieder heel plausibel in de oren, maar zodra je aangeeft dat je een weekend naar het Ruhrgebied gaat, lijkt het wel alsof je je moet verdedigen.

Het is juist het rauwe van dit gebied, het doorleefde en weer opgepoetste, in combinatie met een aantal bewust aangebrachte grootstedelijke cultuuraccenten waardoor dit gebied juist heel aantrekkelijk is. Het is wel een beetje vergelijkbaar met de tragische schoonheid van Berlijn. Beiden gebieden kennen verlaten bedrijventerreinen, met dat verschil dat de industrie Berlijn na 1945 de rug toekeerde en Berlijn sindsdien is opgesierd met leegstaande vooroorlogse industriële architectuur terwijl de industriële en mijnbouwgeschiedenis van het Ruhrgebied nog tot in de jaren 80 van de vorige eeuw zijn beslag had, met als gevolg dat het gebied nadat de mijnbouw en de staalindustrie ter ziele ging, werd opgescheept met een grote hoeveelheid verlaten terreinen, zwaar vervuild en grotendeels bedekt met aftandse naoorlogse opstal, maar gelukkig – voorzover in WOII niet gebombardeerd – ook doorspekt met resten van vooroorlogse industriële architectuur.

 

Landschapspark Duisburg Nord

Een aantal decennia geleden was het ook geen pretje het Ruhrgebied te bezoeken. Rokende schoorstenen, grauwe huizen, geschonden steden door de oorlog van hun stadshart beroofd, saai en duf herbouwd en een zwaar vervuilde natuur. Het is een beeld dat velen ooit hebben gezien op doorreis naar het zonnige zuiden en nooit meer van hun netvlies hebben kunnen poetsen. Maar de tijden zijn veranderd.

Het Ruhrgebied anno nu is een speeltuin voor kunstliefhebbers en stadsgekken. Maar ook voor natuurliefhebbers, de natuur neemt terug wat is afgehaald waardoor niet alleen de bebouwde omgeving maar ook de directe omgeving van het riviertje de Ruhr, de naamgever van het gebied en de talrijke kanalen die het gebied doorsnijden, zijn doorspekt van tragieke schoonheid.

Aan een collega van de GSRO en mij de eer om de excursie van afgelopen vrijdag voor te mogen bereiden. Het was niet gemakkelijk een keuze te maken waar naar toe en met wie allemaal in gesprek. GSRO-ers zijn per slot van rekening bijna allemaal stadsgekken en velen van ons komen graag en regelmatig in het Ruhrgebied. Wat is dan wijsheid? Het gebied is feitelijk een grote snoeppot met teveel snoepjes erin en dan is moeilijk kiezen.

 

Innerhafen Duisburg

We besloten een tipje van het gebied te pakken en alleen een klein stukje van Essen en Duisburg op het programma te zetten en nog bleek de tijd veel te kort. We hadden tijd om een lezing en een korte busexcursie door Essen bij te wonen, verzorgd door vakcollega’s van het Regionalverband Ruhr en tijd om een tweetal lezingen in Duisburg bij te wonen, over de toekomstplannen van de stad en in het bijzonder die van de Innenhafen. Vervolgens hadden we nog een klein beetje tijd voor een korte excursie naar het terrein van de Zeche Zollverein (Unesco erfgoed), het Landschapspark Duisburg Nord, onderdeel van een lint van cultuur en industrieel erfgoed dat het Ruhrgebied van West naar Oost aaneensmeedt en het geschonden stadshart van Duisburg en de opgeknapte Innenhafen te bezoeken. Kortom, een heel vol programma!

Aan kunsttempels zijn we al helemaal niet toegekomen. In Essen was er geen tijd om het prachtige Museum Folkwang te bezoeken, de no 1 trekker van ‘Ruhrgebied, culturele hoofdstad 2010’ en in Duisburg kwamen we al helemaal niet toe aan een van de grootste museums in Europa op het gebied van hedendaagse beeldhouwkunst het Lehmbruckmuseum, laat staan dat we tijd hadden voor bijzondere tentoonstellingen en galerieën verstopt in de rafelige randjes van het gebied, plaatsen waar ik juist ook heel graag kom en die wederom een vergelijk met Berlijn rechtvaardigen. Of de door Christo ingepakte Gasometer in Oberhausen, en dat terwijl we daar zo goed als langs kwamen.

Om de kracht van het gebied nog even in beeld te brengen: de metropool Ruhr is goed voor pakweg 5 miljoen mensen, ter vergelijk in Berlijn wonen 3,5 miljoen personen en de Ruhr-Rijn regio (inclusief Dusseldorf en Keulen) zelfs 10 miljoen mensen. Kortom er ligt een speeltuin voor kunst en stadsliefhebbers op 1 a 2 uur rijden vanaf de Nederlandse grens. Je bent wel gek als je dit gebied links laat liggen en neem de tijd, in een weekend is nog maar een tipje van de sluier opgelicht.

 




Er zijn nog geen reacties
Stattbad Wedding, expo en co-working space
13 april 2013

 

Verstopt in de Berlijnse wijk Wedding ligt het voormalige Stattbad. Goed bereikbaar met de S-bahn, maar ver weg van de gebaande paden voor toeristen en ook voor vele Berlijnse ingezetenen. De wijk is relatief arm, gentrification heeft (nog) niet toegeslagen.

Op zoek naar nieuwe initiatieven gerealiseerd in leegstaande gebouwen banen we ons voor een aantal dagen een weg door Berlijn. Als geen andere stad in Europa heeft Berlijn een overvloed aan vervallen panden die letterlijk schreeuwen om nieuwe gebruikers en grote leegten die genoeg plaats hebben voor nieuwe eigentijdse bestemmingen. Berlijn is één groot experiment. Hier borrelt en gist het. Europa is in mineur, het achterland van Berlijn loopt leeg en de metropool Berlijn is in transitie. Het zijn met name ondernemende bewoners die met minimale middelen ruimte en context weten te vervlechten, waardoor nieuwe inhoud en ervaringen ontstaan en waarde aan de stad wordt toegevoegd.

 

Werk van Alias, Expo Dissidents, voormalig Stattbad Wedding

Het voormalige binnenzwembad van Wedding is nu een co-working space en bar annex expositieplek. OPEN WALLS Gallery opende er vrijdag 12 april haar expositie ‘Dissidents’, een expositie die inzoomt op urban art. Hier geen breedvoerige openingstoespraak van de galleriehouder terwijl bezoekers het obligate wijntje drinken, maar een korte uitleg voor elke bezoeker bij de entree wat waar te zien is en voor iedereen een stempel op de hand als bewijs van betaling. De dressing code is zwart en de gemiddelde galerie bezoeker 30 jaar.

 

Voormalig zwembad Stattbad Wedding

De sfeer is ontspannen, met een flesje bier in de hand slentert het publiek door de voormalige doucheruimten, kleedkamers, zwembad en over de publieke tribunes.  Het publiek is deels van niet-Duitse afkomst, we horen heel wat talen om ons heen en de Zweedse stagiaire van de Gallery praat ons bij over de ins en out van de expositie. Het aangeboden materiaal is indrukwekkend. Er worden mooie namen geëxposeerd, althans wel voor hen die thuis zien in Street Art. Toch schittert hier het gemiddelde publiek dat doorgaans een opening van een expositie bijwoont, door afwezigheid.

 

Co-work space in het voormalig binnenzwembad van Wedding

Het is niet de kwaliteit van het geëxposeerde materiaal, het is eerder de rauwe plek en het stadsdeel dat afschrikt. Onbekend maakt nog steeds onbemind. De plek staat nog niet op de lijstjes van ‘places to be’, hetgeen puur het gevolg is van de ligging. Als het Stattbad in Prenzlauerberg of Kreuzberg had gelegen, was deze locatie zondermeer opgenomen en wellicht zelfs met stip genomineerd. Voor het nu is deze plek daarmee (nog) voorbehouden aan de Berlijnse Yuki, de Young Urban Kreative International, immer op zoek naar sfeer en  context en de plekken die er toe doen.




Er zijn nog geen reacties
Street art voegt belevingswaarde toe aan de stad
10 januari 2013

 

Deze week las ik in over een initiatief in New York waar op grond van graffiti klachten door omwonenden, een interactieve kaart van graffiti spots wordt gecreëerd, waarbij de kaart als doel heeft, liefhebbers van graffiti gemakkelijk naar desbetreffende plekken te kunnen leiden. Om op grond van klachten een kaart op te stellen van graffiti spots lijkt mij geen goede keuze. Klagers, de naam zegt het al zullen alleen een signaal afgeven als ze het met de ontstane situatie niet eens zijn. De kans is klein dat op deze kaart spots zullen verschijnen van wijken waar graffiti juist wel wordt gewaardeerd.

Graffiti is overigens inmiddels veel meer dan een gestileerde veelal met een spuitbus aangebrachte handtekening wat nogal eens als lelijk, storend of als vandalisme wordt ervaren. De laatste jaren wordt street art, waarmee onder andere muurschilderingen worden aangeduid en welke kan worden opgevat als een deelstroming van graffiti, meer en meer door zowel overheid als omwonenden geapprecieerd. Daarnaast brengt street art horden fans op de been die systematisch spots afschuimen waar recent een nieuw werk is gesignaleerd.

 

Valencia, ericailcane

Neem in tegenstelling tot het initiatief uit New York de uiterst summier ogende website www.grafrank.com. Deze site is sinds 2012 online en geeft een schat aan informatie over graffiti gewaardeerd door personen met een Flickr account. Op Flickr geplaatste foto’s welke zijn voorzien van lokatie en duidelijk zijn getagt als street art of graffiti worden dagelijks door Grafrank gescand en opgeslagen. Uitgaande van het simpele aanname dat indien eigenaren van Flickr accounts besluiten de foto’s up te loaden, de werken ook wel de moeite waard moeten zijn, ontstaan er aldus enerzijds overzichten die per stad aangeven welke graffiti artiesten recent actief zijn geweest en anderzijds ‘heatmaps’,  die inzichtelijk maken waar een concentratie van werken kan worden aangetroffen.

Grafrank analyseert momenteel 30 steden, waaronder ook Amsterdam en Rotterdam waarbij van 12 steden uitgebreide analyses worden gemaakt. Londen is in de rankings van Grafrank momenteel de onbetwiste koning, gevolgd door Toronto en New York. De verschillen zijn groot. Waar in de ene stad het veelal om street art gaat, ligt bij andere steden nog meer het accent op graffiti. In Nederland staat street art feitelijk nog in de kinderschoenen.

 

Londen, East End, Roa

De openbare ruimte in steden is niet langer het domein van enkel wandelende volwassenen en spelende en rennende kinderen maar wordt meer en meer ook speelgrond voor (jong) volwassenen. Skaten, free running en BMX  zijn daar mooie voorbeelden van, maar ook street art ook. Street art is daarnaast ook een hele mooie aanvullingen op ruimtelijke opgaven. Op plekken waar monotonie dient te worden doorbroken of waar afbraak en transitie aan de orde van de dag is, kan street art door haar verrassende verschijningsvorm een negatieve spiraal doorbreken en letterlijk en figuurlijk weer kleur geven aan een wijk. East End in Londen is daarvan een heel mooi voorbeeld. Het knarst en schuurt er aan alle kanten maar door de alom aanwezige street art worden de rauwe plekken en de rafelige randjes niet alleen verzacht maar wordt het stadsdeel als verblijfsruimte ook naar een hoger niveau opgetild.

Voor liefhebbers die zich meer willen verdiepen in street art biedt de site van Complex al een paar jaar de ’50 greatest street artist right now’ aan. Dit overzicht laat goed zien wat street art voor impact kan hebben op de beleving van een stad. Verder biedt de site Unurth prachtige ‘listings’ aan, zowel op te vragen per stad als naar werken per kunstenaar. Nu is het wachten nog op een grootschalig streetartfestival in Nederland opdat we ook hier een fikse street art ‘bust’ gaan krijgen!




Er zijn nog geen reacties