Blog tagged with 'Leegstand'  

 
Op naar Lodz: Manufaktura
22 november 2015

Bestemming Lodz, de grote onbekende. Ruim 700.000 inwoners, derde stad van Polen en toch gaat niemand er naar toe. Tenzij je er woont, werkt of vrienden wilt bezoeken. Of als je – zoals mij is overkomen – wordt verleid te gaan door iemand die al jaren zijn hart aan Lodz heeft verpand. De stad zal vooralsnog niet in de toeristen top 10 lijstjes van Polen verschijnen, daarvoor is de ontstaansgeschiedenis te jong en het Disney gehalte te laag. En zolang reisgidsen vooral sterren uitdelen voor kastelen, kerken en middeleeuwse centra, zal Lodz ook niet hoog in de ranking komen. Dat is jammer, want Lodz heeft juist heel veel te bieden. Deel 1 van een serie over het prachtige maar onbekende Lodz.

 

 

De opgang en ondergang van de textielindustrie, de sovjet overheersing en heel veel creatief DNA heeft de stad gevormd. De stad is één groot driedimensionaal decor en tegelijkertijd levensecht. Het is niet voor niets dat de grootste Poolse regisseurs juist uit deze stad komen. Je voelt de vibraties van wat is geweest, maar ook dat hier iets staat te gebeuren. Een kleine week heb ik rondgedwaald in Lodz en ik kon er maar niet genoeg van krijgen. Noem het maar liefde op het eerste gezicht. En ook herkenning. Een parallelle identiteit. De fabrieken van Lodz stonden ook in het Twente van mijn jeugd. Sommige van mijn oudere familieleden hebben hun jonge jaren nog in de textielfabriek doorgebracht.

De stedelijke opbouw van Lodz is een geheel andere dan de rest van Polen en Lodz is als stad pas gaan groeien na 1830 (met 13.000 inwoners toentertijd een kleine onbetekenend stadje). Lodz werd dankzij een gunstige ligging aan het water door de autoriteiten aangewezen als vestigingslocatie voor de textielindustrie en een halve eeuw later was Lodz een van de grootste textielsteden van Europa. Het frappante is dat je van het water niets meer ziet, de stad is er overheen gebouwd. Investeerders, arbeiders, gelukszoekers, kunstenaarsvolk dat voor de textielbaronnen aan de slag ging, van alle kanten stroomden ze toe. Lodz was het nieuwe beloofde land. De stad groeide in een mum van tijd door naar ruim 500.000 inwoners in 1900.

 

 

Bijzonder is ook, al dwaal je er dagen rond, je niet in het oude centrum van het Lodz van 1830 geraakt. Niemand heeft het er ook over. Vrienden in Lodz brengen je naar hele andere plekken. Het gedeelte wat sinds de opkomst van de textielindustrie wordt gevoeld als het centrum van de stad, is naast het oude Lodz gebouwd volgens een gritsysteem. De straat waar alles om draait in dit gebied is de Piotrkowska, met een lengte van vier kilometer de langste winkelstraat van Polen. Alleen al om dit langgerekte centrum lijkt de stad in het niets op andere steden in Polen. Verwacht in Lodz geen traditioneel marktplein met zacht geel, rood en groen geverfde huizen.

 

 

Lodz is de armste stad van Polen en Lodz is rauw. Elk gebouw in de binnenstad is bekladderd met graffiti. Maar ook overal streetart van hele bekende makers. Negentiende-eeuwse jugendstil architectuur en Oostblokarchitectuur wisselen elkaar af. De verf bladdert van de gebouwen en grijs is de overheersende kleur. Toch voel je ook de nieuwe tijd. Het gaat goed met de economie van Polen en Lodz groeit mee. Op veel plekken wordt gebouwd en nieuwe industrie weet de weg naar Lodz te vinden. Overal zijn jonge mensen en de stad laat in een aantal (licht, film, foto, design en jazz) festivals van bijzonder hoog niveau haar creativiteit zien. De uitgaanscultuur van Lodz doet me een beetje denken aan Berlijn. Met dat verschil dat toeristen de weg naar Berlijn weten te vinden en dat Lodz nog een groot bewaard geheim is.

 

 

Het meest typerend voor Lodz zijn de voormalige fabriekscomplexen. De hele stad staat er vol mee, lukraak, alsof ze er willekeurig zijn uitgestrooid. Een deel van de complexen, dicht tegen het centrum aangelegen heeft een nieuwe bestemming gekregen, de iets verder gelegen complexen wachten nog op nieuwe eigenaren met geld en lef. De natuur heeft er vrij spel en de villa’s van de voormalige textielbaronnen brokkelen er steeds verder af. De bij de fabrieken gelegen arbeiderswijken zou je ook zo op de monumentenlijst kunnen zetten. Sommige delen leveren een bizar contrast op. De opgeknapte delen met een diep warme oranje kleur en strakke gevels, de vervallen delen beroet, bestoft en in vervallen staat. De stad heeft de val van de textielindustrie nog niet verwerkt.

 

 

Maar Lodz veert terug. De wederopstanding van Lodz is 10 jaar geleden gestart met de opening van Manufaktura. Een vervallen textielcomplex met een oppervlakte van 27 hectare werd met heel veel liefde voor detail, herbestemd tot een grootschalig winkel en leisure centrum. Waar veel steden in vergelijkbare situaties kiezen voor grootschalige anonieme nieuwbouw, koos Lodz ervoor haar industrieel erfgoed in te zetten. Bijna niemand geloofde erin en stiekem was er ook hoop. Creatieve pioniers staken de hoofden bij elkaar, een Franse partij durfde te investeren en ineens verscheen in het grijze en rafelige Lodz ten noorden van de Piotrkowska een prachtig nieuw centrum, passend bij het eigen DNA. Herkenning en erkenning door de eigen bevolking. Waar de Westergasfabriek in Amsterdam en het UNESCO erfgoed van de Zeche Zollverein in Essen bovenal het domein werd van de culturele elite, werd Manufaktura van iedereen.

Foto’s van boven naar beneden: Manufaktura, Winkelstraat Piotrkowska, Centrum Lodz, Streetart ROA, Leegstaand fabriekscomplex in Ksiezy Mlyn

Off Piotrkowska, uitgaanscentrum

Herbestemd complex in Ksiezy Mlyn (lofts en leisure)

Voormalige arbeiderswijk tegenover hotel Andels, Manufaktura

Hotel Andels, met zwembad op dak, Manufaktura

Manufaktura, kunstcentrum




Er zijn nog geen reacties
Blogs op de site GSRO
15 september 2015

recente blogs op de site van de GSRO:

2016

Er is kunst na de crisis en bovenal in Gorssel

Berlijnse flair in Düsseldorf

2015

3 nov: Spelen boven de stad. Lees meer.

12 mei: Over de expositie China8 en grensoverschrijdende samenwerking.  Lees meer.

19 april: Oost Nederland moet werken maken van stedelijke samenwerking. Lees meer.

6 maart: Over vintage en pop ups en wederopbouwarchitectuur. Lees meer.

26 februari: Tussen Randstad en Ruhrgebied Lees meer.

19 januari Neugnadenfeld, schuldig landschap. Lees meer.

 

 




Er zijn nog geen reacties
Zutphen is verrukkelijk slecht bereikbaar
13 februari 2015

De gemeente Zutphen heeft een conceptvisie 2025 opgesteld en nodigde gisteravond de gemeenschap uit mee te denken. Het was een volle bak, we zaten in het Stedelijk Daltoncollege, een toepasselijke plek, via glazen kijkgaten in de vloer keken we naar het verleden van Zutphen en op de begane grond hadden we het over de toekomst. Wat doe je met een stad die volgens velen het best gewaarde geheim van Nederland is en volgens gastpresentator van de avond, Harm Edens verrukkelijk slecht bereikbaar is. Drie gastsprekers zorgden voor input voor de disscussie.

Volgens Gerard Marlet, bij de meesten wel bekend als de man van de Atlas zijn we een stad. Oef, dat was een geruststelling. Hoe vaak wordt Zutphen niet door buitenstaanders als een groot dorp getypeerd. Maar Marlet kwam met bewijslast op de proppen. Qua grondoppervlak van de historische binnenstad staan we in vergelijking met de overige steden in Nederland hoog in de index, op de 16e plek. En we schijnen een behoorlijk ommeland te verzorgen, volgens Marlet kunnen daar maar 57 steden in Nederland prat op gaan. Kortom, stedelijkheid, menselijke maat en natuurlijke omgeving. Gouden troeven bij elkaar. Met een ding was ik het niet zo met hem eens. Hij zei dat het met de werkgelegenheid wel goed zat. Dat mensen hier op acceptabele reisafstand gemakkelijk banen kunnen vinden. Dat betwijfel ik.

 

 

De menselijke maat kun je niet zo gemakkelijk in statistieken vastleggen. Die voel je gewoonweg en je moet hier zijn om het te ervaren. Zutphen heeft een ander ritme. Feitelijk kun je zeggen dat Zutphen zich niet door alle aspecten van de vooruitgang van de afgelopen decennia heeft laten misleiden. Terwijl de rest van Nederland zich de afgelopen 5 jaar massaal heeft gestort op biologisch eten, moestuintjes bijhouden, tweedehands goederen uitwisselen, handwerken en zelf kleren maken, was Zutphen dat al jaren aan het doen. Zutphen heeft daarin een kennisvoorsprong bij andere steden. Een grote kans om zich mee te profileren. Zutphen is geaard.

De tweede spreker van de avond Prof. Wim de Ridder, verbonden aan de TU Twente en futuroloog, maakte zich zorgen over het feit dat de detaillisten in de Zutphense binnenstad zich nog amper bewust zijn van de digitale ontwikkelingen die de komende jaren op de gemeenschap als totaal gaan afkomen en die met name de wijze waarop wij goederen vergaren drastisch zullen gaan veranderen. Daar geef ik hem gelijk in, maar die zorg geldt niet alleen voor de detailhandel in Zutphen, maar ook voor detaillisten in vele andere steden. We zullen steeds minder winkelvloeroppervlakte nodig hebben. Het detailhandelshart in binnensteden zal kleiner worden. En ik vraag me af hoeveel lef Zutphen zal hebben de komende jaren: wordt het het huidige winkelareaal gehandhaafd en blijft de stad zoeken naar tijdelijke oplossingen voor de leegstand of gaan we hier misschien wel aanloopstraten als regelvrije zones aanwijzen en terug naar een klein compact winkelhart?

 

 

De Ridder hamerde ook op het belang van ambachten en dat hierin voor Zutphen een troef kan liggen. Ambachten werden door een aantal aanwezigen afgedaan als saai en ouderwets terwijl anderen daarin juist kansen zagen voor Zutphen. We hebben er vaak zo’n associatie bij van mannen in blauwe kielen die klompen maken of riet binden. Maar ambachtelijk werken kan ook in combinatie met moderne technieken. Denk maar aan de 3D printer. Wat ik zelf niet begrijp is dat terwijl Zutphen een stad is van de Vrije School, waar juist ambachtelijk werken hoog in het vaandel staat, het onderwijs niet wordt gecombineerd met moderne fablab technieken. We willen toch meer jongeren richting de techniek? Een Fablab is fantastisch, ik heb er basisschoolleerlingen en middelbare scholieren in zien werken. Stuk voor stuk enthousiast, elkaar verdringend bij de apparaten. Werken met je handen met een digitale twist. Dat is toekomst en dat voelt goed.

Linda Commandeur sloot de rij van gastsprekers af. Zij heeft de ideeënwerkplaats BS22 in Groenlo opgericht. Vandaar uit inspireert ze bewoners om vooral hun dromen en plannen waar te maken. Haar belangrijkste boodschap voor de bewoners van Zutphen was misschien wel dat je moet geloven in je eigen bijdrage, moet durven te experimenteren en gewoon maar moet beginnen. Er komen altijd wel volgers, aldus Commandeur, als je maar passie en energie uitstraalt, zo werkt dat immers. En haar afsluiter vond ik wel mooi: “Zutphen denk na welke plannen jullie het meest waarderen, ga daar werk van maken, opdat jullie in 2025 een gelukkige stad zijn”. En daarmee is de cirkel rond. Zutphen wordt nu al vaak bestempeld als een spirituele stad. En voor sommigen is spiritualiteit misschien een te zweverig woord, maar uiteindelijk willen we allemaal een ding en dat is gelukkig zijn. Zutphen is een groot geheim, verrukkelijk slecht bereikbaar en stiekum willen een aantal van ons dat misschien ook wel een beetje zo houden. Zutphen is aan zet.

 

 




Er zijn nog geen reacties